Tungan og íslensku bókmenntaverðlaunin

Í helgarútgáfu Fréttablaðsins skrifaði Ingi Freyr Vilhjálmsson um málfar Ólafs Jóhanns Ólafssonar í bókinni  Aldingarðurinn sem fékk íslensku bókamenntarverðlaunin í fyrra. Ingi Freyr tók mörg dæmi um það hvernig enskan kemur í gegn í texta Ólafs Jóhanns og telur að hann hafi samið bókina á ensku og þýtt svo yfir á íslensku.  Ingi Freyr spyr hvort réttlætanlegt sé að slík bók hafi verið verðlaunuð og svarar reyndar sjálfur að það sé hneykslanlegt.

Þar sem ég sjálf hef búið erlendis ca. 2/3 af ævi minni og nota bæði móðurmálið og íslenskuna dagsdaglega þá tel ég mig hafa "fyrsta handar þekkingu" (sbr. first hand) varðandi mál af þessu tagi.    Dæmin sem Ingi Freyr tekur finnst mér ekki sanna að Ólafur hafi samið bókina á ensku  -  en þau sanna að Ólafur hefur lengi notað enskuna sem annað tungumál og er þess vegna farinn að tapa fínustu tilbrigði móðurmálsins.  Því að staðreynd er að þegar við notum tvö eða fleiri tungumál jöfnum höndum, þá náum við aldrei sömu leikni í þeim öllum.  Tungumálið sem viðkomandi notar mest, verður alltaf sterkara, málakunnáttan er ekki fasti.  Tungan, bæði þjóðtungan og málfar einstaklingsins er í sífelli breytingu.  Margir vísindamenn hafa rannsakað þetta, m.a. Kanadamenn, Finnar og Danir. 

Ég get nefnt sem dæmi að einu sinni lenti ég í úrtaki í rannsókn sem háskólinn í Helsinki gerði.  Tilgangurinn var að rannsaka hvernig notkun erlendra tungumála skyggði á móðumálið.  Í "krossaprófinu" voru tugir setninga sem allar litu út að vera rétt mál en aðeins eitt af hverjum fjórum möguleikum var talinn rétt málnotkun.  Ég gat ekki með vissu svarað neinni spurningu og hafði ekki hugmynd um hver möguleikanna fjögurra væri rétt, samt var ég á yngri árum mínum talin afbragðs penni, ef ekki hreinn snillingur í notkun móðurmálsins.

En um leið og svo er þá hafa bæði málin víxlverkandi áhrif.  Eftir nokkur ár á Íslandi tók ég eftir því að setningaskipan hjá mér var orðið mjög germanskt, ég skrifaði RÉTT mál en mjög "ófinnskt".   Þetta er það sama og Ingi Freyr segir um íslensku hans Ólafs Jóhanns.  En svo koma einnig orð og orðasambönd sem eru "hugsuð" á hinu málinu.  Hver getur til dæmis uppljóstrað hvað "ullarhundar" eru - aðrir en börnin mín sem þekkja þetta fyrirbrigði vel, enda bein þýðing úr finnsku. 

Að öllu þessu sögðu þá spyr ég: Hvernig er hægt að í leikskólum borgarinnar starfa menn sem ekki tala íslensku.  - Í Morgunblaðinu var sagt frá því að í einum leikskóla borgarinnar voru þrír af fjórum starfsmönnum útlendingar og "einn þeirra nýkominn til landsins", eins og það var orðað.  Betra hefði verið að loka leikskólanum en láta þetta viðgangast.  Leikskólabörn eru enn að læra málið og þurfa þess vegna góðar fyrirmyndir.  Leikskólastarffólk þarf að tala gott mál og vera með góðan orðaforða - eða viljum við að næsta kynslóðin talar ensku með asískum hljómfalli?  Það er allt í lagi.  Tungumál breytast og tungumál deyja á hverjum degi, en það væri gott ef þeir sem ráða ferðinni skilji hvað þeir eru að gera.  Einhvern veginn er þetta samt ekki í samræmi við hátíðarræður ráðherranna og borgarfulltrúanna.

 

Action slip

Mikið fannst mér gaman að heyra að það væri fullkomlega eðlilegt að gleyma hlutunum eða ruglast í ríminu.   Þó að maður setji köttinn í ísskápinn, reyni að opna útidyrnar með bíllykli eða keyri norður á Blönduós í staðinn fyrir Selfoss, þá er engin ástæða til að hafa áhyggjur.  Þetta er bara action slip sem er fullkomlega eðlilegt eða getur komið fyrir hverjum sem er, segir samstarfskona mín.  Hún hafði lært þetta vestur í Ameríku.   Og ég sem hafði haldið að heilinn á mér væri farinn að hrörna, að þetta væri merki um Alzheimer eða elliglöp.  Þar sem ég veit ekki hvað þetta action slip er á íslensku þá ætla ég að kalla þetta verkhrap.  Verkhrapstilhneigingin hjá mér birtist meðal annars í því að ég gleymdi lykilorðinu eftir fyrstu færsluna og komst ekki inn.  En þetta reddaðist með hjálp góðra manna.  

Annars er það þannig að voða lítið nú á dögum gefur tilefni til dagbókarfærslna. Mér finnst mikil lognmolla yfir öllu.  Þjóðin virðist helst hrífast af einhverjum ómerkilegum hlutum eða einhverju sem í veraldarsamhengi engu máli skiptir.  Í sumar var það hundurinn Lúkas, nú er það Randver Spaugstofumaður.  Undarlegt gildismat hjá þjóðinni sem vill gera sig gilda á alþjóðavettvangi.

Fyrir mig er reyndar sama hvort Randver sé í Spaugstofunni eða ekki því að ég er fyrir löngu hætt að horfa á strákana.  Þeir hafa bara verið allt of lengi og ég held að þjóðin horfi á þá bara af gömlum vana.  Það hefur vanið sig til að setjast fyrir framan sjónvarpið þegar Spaugstofan byrjar og gerir það áfram þó að því er alls ekki skemmt. Með þessu vil ég ekki gera lítið úr þeim, þvert á móti.  Þegar þeir voru upp á sitt besta, þá voru þeir á heimsmælikvarða og jafnvel miklu betri en margir þessara uppistandara sem koma fram í amerískum þáttum.

Reyndar finnst mér allt sjónvarpsefnið vera hrikalega þunnt, hvað svo sem sjónvarpstjórinn segi.  Ætlaði að horfa á Wallander um helgina en jafnvel það var eyðilagt með því að hafa nýjan mann í hlutverki Wallanders og hann passaði á engan veginn í það.  Eftir þessa reynslu ákvað ég að athuga hvaða möguleikar væru í boði hjá Símanum.  En þarna varð ég líka fyrir vonbrigðum.  Þeir voru með alls konar pakka en í engum pakka var finnsk stöð og mest megnis var þetta enskumælandi efni.  Best er líklega að fara með sjónvarpstækið í Sorpu.

Að úreldast ekki !

Íslenska blaðmennskan virðist að miklu leyti hafa orðið að tilvitnunum í bloggsíður "frægs" fólks, þ.e. fólks sem blaðamenn af einhverjum ástæðum þekkja.  Sjálf hef ég reyndar bloggað nokkuð lengi, aðallega mér til gamans en einnig til að vinir og kunningar erlendis geti lesið fréttir frá Íslandi.  Þau blogg hafa verið á einhverju öðru máli en á íslensku og birt á öðrum vefjum.

 

Nú nýlega rabbaði ég við Íslending sem nefndi það við mig að maður "ætti að fylgjast með" og fylgjast með er líklega þá meðal annars að fylgjast með þróun íslenskra bloggsíðna.  Því ákvað ég að hefja skráningar á íslensku.

 

Það fyrsta sem ég get sagt er að netblaðamennskan virðast fara illa með Morgunblaðið.  Fyrst skrifa þeir að blóð af Madeleine litlu hafi fundist í bíl sem foreldrar hennar leigði 25 dögum eftir að stúlkan hvarf og að lögreglan ætlar að yfirheyra faðir stúlkunnar.  -  Í leikskóla reyna kennararnir af veikum mætti að fá börnin að læra beygingu kjarnaorða eins og faðir, móðir, kýr og ær.  Þeir mega augljóslega sleppa þessu.  Skáld og rithöfundar starfa ekki lengur við fjölmiðlun!